Omslag naar duurzame landbouw vraagt nauwe samenwerking tussen praktijk en wetenschap
In de afgelopen jaren heeft de landbouw forse veranderingen doorgemaakt. De Nederlandse agrarische sector is voortdurend aan het innoveren om tot een duurzame bedrijfsvoering te komen. Dat proces kan echter versneld worden wanneer wetenschappers, overheid en bedrijfsleven meer samenwerken. Dit stelt een grote groep Wageningse wetenschappers in een nieuw boek, waarin zij de ervaringen van afgelopen jaren in praktijkprojecten confronteren met wetenschappelijke theorieën over veranderingsmanagement en transities.
Transities zijn grote veranderingen in de maatschappij die al snel een periode van 20 à 30 jaar beslaan. Dit boek laat zien dat de transitie naar duurzame landbouw een weg is van vele kleine stapjes voorwaarts - en soms achterwaarts - met een niet zo erg voorspelbare eindsituatie. Ontwikkelingen van buiten de landbouw hebben daarbij grote invloed op dat proces, bijvoorbeeld ten aanzien van ICT, energieprijzen, demografie en internationaal klimaatbeleid.
Een blauwdruk werkt minder goed
De omslag naar duurzaamheid wordt niet bereikt door een blauwdruk op te leggen aan de sector waarvoor iemand steeds ter verantwoording kan worden geroepen. Veel meer is een transitie een proces van gezamenlijk ontdekken wat werkt. Als de innovatiekracht en praktijkkennis van vooruitstrevende ondernemers de wetenschappers bereikt, levert dit nieuwe inzichten op. Dat betekent wel dat onderzoekers op een andere manier moeten gaan werken. Wageningen UR heeft daar nu de nodige ervaring mee. De instelling verandert daardoor in een “derde generatie universiteit”, met meer samenhang tussen onderwijs, wetenschap en toegepast onderzoek in interactie met het bedrijfsleven.
Praktijk en beleid moeten samen opgaan
Het boek gaat in op de vraag hoe maakbaar de toekomst is en wat er van de overheid verwacht mag worden als het om een transitie gaat. Het beschrijft zowel situaties waar sturing effect heeft, als situaties waarbij grote veranderingen de sector slechts overkomen.
Belangrijk is dat vernieuwingen in beleid en vernieuwingen in de praktijk samen opgaan. Soms kan nieuwe regelgeving nuttig zijn om markten te creëren. Certificering van biologische producten, persoonsgebonden budget in de zorg, en regelingen voor de teruglevering van duurzame energie aan het elektriciteitsnet zijn daar voorbeelden van.
Het goed laten samenlopen van beide sporen, waarbij de beleidsmakers en belangenbehartigers samen leren van de praktijkexperimenten, is een belangrijke organisatorische uitdaging. Het is ook een uitdaging omdat belangen en macht een rol spelen: dat wordt in de Nederlandse cultuur soms als lastig ervaren. Die is meer gebaseerd op gezamenlijke ontdekking van nieuwe doelen en wegen. Dit boek laat met veel voorbeelden zien hoe die ontdekkingstocht in de praktijk verloopt.
Transitions towards sustainable agriculture, food chains and peri-urban areas
Recent experiences from the Netherlands is verkrijgbaar bij Wageningen Academic Publishers