Blog

Negen mei is Schumandag, de feestdag van de EU. Dit jaar viert de EU dat 50 jaar geleden de eerste gemeenschappelijke marktordening - voor granen - haar intree deed in wat toen nog de Europese Economische Gemeenschap (EEG) heette. Een mijlpaal voor de zes lidstaten, want het leidde tot de eerste echte samenwerking op economisch gebied. Het doel van de marktordening was simpel: de graanprijs op de gemeenschappelijke markt moest boven een zeker niveau blijven. Na graan volgden spoedig andere producten, zoals wijn, suiker en rundvlees.

‘Ik mis de consument in dit verhaal’ verzuchtte een directeur laatst. We zaten bij een vergadering over vernieuwende voedselinitiatieven en we hadden net een vernieuwend idee onder ogen gekregen. Ik deelde zijn frustratie. Regelmatig zie ik hoe bedrijven met de beste bedoelingen werken aan innovaties zonder dat zij goed uitzoeken of hun product zal aanslaan bij de consument.

In het LEI rapport “Voedselprijzen en speculatie op agrarische termijnmarkten” proberen we helderheid in de soms verhitte discussie te brengen over welke rol speculatie nu wel of niet heeft in de hoge voedselprijzen. Omdat een veelgehoorde klacht is dat zelfs de deskundigen het niet met elkaar eens zijn, hebben we een aantal studies en opiniestukken naast elkaar gezet en beoordeeld. Ik ga hier het rapport niet dunnetjes overdoen. Ik volsta met de conclusie dat er geen goede bewijzen zijn voor de bewering dat financiële speculatie op agrarische termijnmarkten (door o.a. indexfondsen) verantwoordelijk zijn geweest voor het opdrijven van de prijzen in 2007/08 en 2010/11. Wel lijkt het erop dat de grote toestroom van speculatief kapitaal heeft geleid tot kleine en korte prijsfluctuaties. Het is echter onwaarschijnlijk dat deze fluctuaties tot de miljoenen hongerigen en revoluties in de Arabische wereld hebben geleid, zoals sommigen wel beweren.

De logica van de redenering dat we dunner worden als eten duurder wordt, heeft onvoldoende oog voor “psychologica’.

De Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) vraagt in haar zonet verschenen advies aan het kabinet om de realisatie van een vettax te overwegen. Maak eten duurder, dan worden we dunner, zo laat zich de boodschap samenvatten. Maar het effect van prijsmaatregelen moet niet overdreven worden. De vraag naar etenswaren is immers relatief ongevoelig voor prijsveranderingen. Eten moet nogal wat duurder worden om effect op de vraag te krijgen. Van een btw-verhoging met 13% zijn geen wonderen te verwachten.

De huidige economische situatie vraagt om innovatie, ook in Agro-food en Tuinbouw. Dat heeft het kabinet tijdig begrepen. Toch zit de huidige aanpak vol met valkuilen. Want innovatie is heel wat anders dan nieuwe techniek laten ontwikkelen en kennis verspreiden.

Op 16 oktober was het weer Wereldvoedseldag, in 1979 in het leven geroepen om stil te staan bij het feit dat er nog steeds honger is in de wereld. In Nederland discussiëren we die dag over onze rol bij hongersnoden. Die is niet vanzelfsprekend, gezien de discussie die naar aanleiding van de hongersnood in de Hoorn van Afrika losbarstte over ontwikkelingshulp. Alhoewel er bijna 25 miljoen euro is opgehaald door Giro 555, heeft 5 van de 6 Nederlanders niets gegeven omdat ze bang waren dat het geld niet goed terecht zou komen.
 

Nog een paar weekjes en we zijn met 7 miljard mensen op aarde. Een weinig vreugdevol aantal. Somberman’s gedachten worden aangewakkerd door de prognose dat de teller medio deze eeuw op 9 miljard zal staan. Maar ja, ik heb jonge kinderen, dus ik kan het me niet permitteren pessimistisch te zijn.

Regelmatig komt het onderwerp risicomanagement op tafel. Ook recentelijk weer met de EHEC-crisis. Ik wil nu niet ingaan op de vreselijke gevolgen voor de mensen die met EHEC besmet zijn, maar meer over de economische gevolgen voor de Nederlandse tuinbouw. De schade loopt binnen een paar weken op tot meer dan 200 miljoen euro! En dat terwijl de sector net uit een dal aan het kruipen was. De afzet van meerdere groenten viel om allerlei redenen weg, zoals stagnatie van verkoop in winkels en grenssluitingen van een aantal landen. Daardoor kelderden de prijzen tot een absoluut dieptepunt. Veel groenten zijn uit het verkoopkanaal gehaald. Banken moesten al snel bijspringen. Al met al niet iets waar een topsector trots op zal zijn, en dat allemaal op basis van een (zoals het zich nu laat aanzien) valse beschuldiging. Het is een typisch geval van een catastrofe-risico, d.w.z. een risico met hele kleine kans van optreden en zeer grote (financiële) gevolgen.

Zelden zullen belanghebbende partijen zo opgeschrikt zijn als de natuurbeweging in ons land door de inmiddels beruchte ‘oktoberbrief’ van staatssecretaris Bleker over het nieuwe natuurbeleid van het rijk. Deze brief had nog net niet het effect van een bominslag, maar de natuurorganisaties in ons land schudden wel even op hun grondvesten en zij niet alleen. Niemand zal ontkennen dat er met het oog op de rijksfinanciën bezuinigd moet worden, ook in het natuurbeleid. Maar deze bezuiniging was zelfs in de ogen van enkele landbouworganisaties disproportioneel en disfunctioneel. En er was verbazing bij velen. Is de natuur in ons land niet in het belang van ons allemaal en verdient deze dan ook niet een forse financiële inzet vanuit het algemeen belang? En hoe zit het met de internationale verplichtingen die we op dit vlak zijn aangegaan? Kunnen we daar zo maar onderuit?

Vandaag de dag heeft het opgeheven vingertje het veld geruimd voor de gestrekte middelvinger. In het huidige politieke en maatschappelijke bestel overheerst de allergische reactie op elke gedragsaanbeveling of –bemoeienis.

Deze website staat vol met informatie over wat onze onderzoekers weten. Ik wil je in deze blog  bijpraten over iets waarvan we weten dat we het niet weten. Namelijk wat de beste nationale invulling is van het toekomstige Europese landbouwbeleid.

Dat klinkt misschien raar, want het LEI heeft in de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan naar  het Europese landbouwbeleid. De effecten van liberalisatie zijn onderzocht. Er is aandacht besteed aan een methodiek om kosten van groene diensten vast te stellen en er is gefilosofeerd over het subsidiariteitsprincipe.
 

2011 is nauwelijks begonnen, of de eerste berichten over snel stijgende graanprijzen zijn alweer verschenen. Na de branden in Rusland en Oekraïne en de overstromingen in Australië, alle drie grote graanexporteurs, was dat ook wel te verwachten. Met een groeiende wereldbevolking die het economisch steeds beter heeft, zal de vraag naar graan en vlees (waarbij veel voer in de vorm van graan nodig is) hoog blijven. Dat betekent dat als graanvoorraden laag zijn en de oogst mislukt ergens in de wereld, prijzen omhoog zullen schieten. Gevolgen zijn rellen in Tunesië, en een prijsinflatie in China waar alles op alles wordt gezet om deze te beteugelen.

Er is nog steeds veel ruimte voor verbetering van bedrijfsresultaten van land- en tuinbouwbedrijven. Daarbij is blijvende aandacht voor kennis, innovatie en risicomanagement onontbeerlijk. Dat kunnen we afleiden uit de ramingen van resultaten en inkomens die het LEI eind december heeft gepresenteerd. Collectief hebben de meeste land- en tuinbouwsectoren in 2010 veel beter gedraaid dan het jaar ervoor. Veel slechter dan het dramatische jaar 2009 was ook niet voor te stellen, trouwens. Alle resultaten en inkomens tezamen rechtvaardigen twee conclusies.