NGE en NEG-typering

 Definities, rekenen en de normen zelf

• Wat is de definitie van bss?
• Wat is de definitie van nge?
• Wat is de definitie van ege?
• Hoe bereken je het totaal aantal nge van een bedrijf?
• Waar zijn de meest recente lijsten te vinden?

 Normen, arbeid en volwaardigheid

• Arbeidsinzet: volwaardige arbeidskrachten (vak), arbeidsjaareenheden of mensjaren?
• Wat is een volwaardig bedrijf?
• Hoeveel nge is een volwaardige arbeidskracht?

 Normen voor specifieke producten

• Welke normen moeten er voor paarden worden gebruikt?
• Zijn er specifieke normen voor biologische teelten?
• Hoe moet er omgegaan worden met dieren of gewassen die niet op de lijst staan?

 Algemene vragen over de normen en herzieningen 

• Waarom worden bss en nge berekend?
• Hoe vaak worden de normen herzien?
• Waarom worden de normen regelmatig herzien?
• Bij welke landbouwtelling hoort welke normenlijst?
• Was de verhouding tussen het aantal sbe en nge voor alle bedrijven gelijk?
• Waarvoor zijn bss en nge niet geschikt?

Wat is de definitie van bss?
Het Brutostandaardsaldo (bss) is gedefinieerd door de Europese Commissie als: ‘De in geldswaarde uitgedrukte totaalopbrengst minus bepaalde bijbehorende specifieke kosten’. Het bss geeft een vergoeding voor de factorkosten (arbeid en kapitaal) en de niet-toegerekende non-factorkosten zoals afschrijving en onderhoud (zie figuur).Het is een nominaal bedrag dat is uitgedrukt in euro.

*) Van de totale kosten voor loonwerk wordt 45% gezien als vergoeding voor arbeid en kapitaal (factorkosten); de overige 55% valt dan onder de indirecte nonfactorkosten (afschrijving, machines en brandstof.
 

Wat is de definitie van nge?
De Nederlandse grootte-eenheid (nge) is een reële economische maatstaf die gebaseerd is op het brutostandaardsaldo (bss, opbrengsten minus bepaalde specifieke kosten). Het is een maat waarmee de economische omvang van agrarische activiteiten wordt weergegeven. De nge per technische productie-eenheid (ha, dier) wordt berekend door de bss van de productie-eenheden te delen door een bepaalde deelfactor, die per jaar kan verschillen. De nge wordt zowel gebruikt om de absolute bedrijfsomvang van agrarische bedrijven of sectoren weer te geven (uitgedrukt in nge) als om de specialisatiegraad van bedrijven te bepalen (volgens de NEG-typering). 
De bss en nge worden normaal gesproken om de twee jaar herzien. De normen krijgen de naam van het jaar waarvan het prijsniveau is gebruikt. De laatste berekening van normen is gebeurd op prijsniveau 2004. Die normen zijn voor het eerst gebruikt in de Landbouwtelling van 2007.
Een nge staat bij prijsniveau 2004 (Landbouwtellingen 2007 en verder) voor 1.420 euro aan saldo. Voor het prijsniveau en de deelfactor van bss naar nge (en bss naar ege) van andere jaren, zie de tabel:  

Hoe vaak worden de normen herzien?
De bss, nge en ege worden in principe iedere twee jaar herzien, conform afspraken in Europees verband. De laatste herziening van de normen is uitgevoerd voor de Landbouwtelling van 2007. De normen hebben als prijsniveau '2004'.
Voor de lijst met normen geldt dat er ieder jaar kleine wijzigingen plaats kunnen vinden. Dit heeft dan betrekking op die diersoorten en gewassen die in het betreffende jaar nieuw dan wel verdwenen zijn op de lijst van de Landbouwtelling. In de Landbouwtelling van 2006 worden in principe dezelfde normen gebruikt als in 2005. In 2006 is echter de lijst met producten aanzienlijk uitgebreid. Bij het toekennen van de normen voor die nieuw onderscheiden gewassen is zoveel mogelijk aangesloten bij de normen van het gewas waar die gewassen in 2005 onder vielen. Boerenkool is bijvoorbeeld een nieuw gewas in 2006. In 2005 werd boerenkool opgegeven bij de overige groenten. In 2006 krijgt het dan dezelfde norm als die overige groenten. Voor de Landbouwtelling van 2007 worden weer nieuwe normen berekend, waarbij wel zoveel mogelijk rekening zal worden gehouden met de specifieke saldi van die nieuwe gewassen.

Waar zijn de meest recente lijsten te vinden?
De lijsten die betrekking hebben op de landbouwtelling van een bepaald jaar worden tegelijk met de beschikking van de Landbouwtelling van dat jaar gepubliceerd in de Staatscourant. Dit gebeurt enige tijd voor het daadwerkelijk plaatsvinden van de telling, meestal in maart.

Hoe bereken je het totaal aantal nge van een bedrijf?
Voor bedrijven zonder teelt van voedergewassen kunnen de arealen en dieren met hun normen worden vermenigvuldigd en worden gesommeerd. Wel zijn er enkele voorwaarden voor biggen, lammeren en geitjes.
Voor ruwvoedergewassen geldt de regel dat het alleen mag worden meegenomen in de berekening als er sprake is van een ruwvoeroverschot. De directe kosten voor de ruwvoedergewassen zijn al verdisconteerd in het bss en de nge van graasdieren.
In de praktijk betekent dit, dat voedergewassen  (dat zijn onder andere grasland, snijmaïs, voederbieten en luzerne) slechts zelden bss en nge krijgen. 
Er is een ruwvoeroverschot indien de verhouding (‘R’) tussen het bss (of nge) van graasdieren en het bss van voedergewassen kleiner is dan de coëfficiënt R_s , welke gesteld is op 1,7.Voor de exacte rekenregel wordt verwezen naar het document over de NEG-typering op de site van het CBS.
Een berekening van de bedrijfsomvang en het bedrijfstype kan worden uitgevoerd met de nge-rekenmodule op onze internetsite, die vanaf begin mei 2005 beschikbaar is.

Wat is een volwaardig bedrijf?
Een volwaardig bedrijf is een moeilijk te omschrijven en te kwantificeren begrip. Afhankelijk van het doel van de vraag kan het bijvoorbeeld gedefinieerd zijn als voldoende productieve werkgelegenheid op een bedrijf voor tenminste een persoon (vak), of een bepaald niveau aan toegevoegde waarde of de continuïteitskansen onder toekomstig beleid. Bij het laatste heeft ook de financiering van het bedrijf invloed. Er kan ook voor een combinatie van factoren worden gekozen, bijvoorbeeld een dagtaak met een ‘redelijk’ inkomen.

Vaak wordt de bedrijfsomvang (gemeten in nge) als indicator gebruikt om te bepalen of een bedrijf al dan niet volwaardig is. De nge zijn echter normen.  De werkelijk gemeten economische omvang bij individuele bedrijven zal dan ook afwijken van de norm, waardoor het LEI bij voorkeur niet spreekt over volwaardigheid gekoppeld aan een normatieve bedrijfsomvang.

Hoeveel nge is een volwaardige arbeidskracht?
Voor de beantwoording van vragen over volwaardigheid zijn de definities die het LEI van de nge en van volwaardige bedrijven hanteert van belang. Daaruit blijkt al dat het kengetal nge per vak (in gebruik tot 1999) en nge per mensjaar (vanaf 2000) slechts een richtlijn kunnen zijn: de nge is immers een vergoeding voor meer dan alleen de arbeid, terwijl een arbeidskracht alleen over arbeid gaat. Er zullen daardoor in ieder geval al verschillen zijn tussen arbeidsintensieve en kapitaalsintensieve bedrijven en bedrijfstypen.
Omdat de nge een maat is voor het saldo dat normatief met het bedrijf kan worden gehaald, kan ook dit kengetal niet worden gezien als een algemene maatstaf voor de arbeidsinzet. Het saldo geeft immers een vergoeding voor de factorkosten (arbeid en kapitaal) en de niet-toegerekende non-factorkosten zoals afschrijving en onderhoud.
In oktober 2006 is een Agri-Monitor-artikel gepubliceerd, waarin aandacht wordt besteed aan de arbeidsinzet naar bedrijfsomvang. Het aantal uren per nge staat daarin centraal.
Recente informatie over arbeidsinzet (nge per mensjaar) van enkele bedrijfstypen is ook terug te vinden in de tabellen met bedrijfsopzet in BINternet . Een iets gedetailleerder beeld geeft de onderstaande tabel:

Tabel. Nge per mensjaar op enkele bedrijfstypen, naar grootteklasse, 2003 en 2004.